Online first
Bieżący numer
Archiwum
O czasopiśmie
Polityka etyki publikacyjnej
System antyplagiatowy
Instrukcje dla Autorów
Instrukcje dla Recenzentów
Rada Redakcyjna
Komitet Redakcyjny
Recenzenci
Wszyscy recenzenci
2025
2024
2023
2022
2021
2020
2019
2018
2017
2016
Kontakt
Bazy indeksacyjne
Klauzula przetwarzania danych osobowych (RODO)
PRACA PRZEGLĄDOWA
System orzekania o niepełnosprawności i niezdolności do pracy w Polsce – organizacja, funkcjonowanie, potrzeby zmian
1
Szkoła Zdrowia Publicznego, Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Polska
Autor do korespondencji
Kuba Bartłomiej Sękowski
Szkoła Zdrowia Publicznego, Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Kleczewska 61/63, 01-826, Warsaw, Polska
Szkoła Zdrowia Publicznego, Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Kleczewska 61/63, 01-826, Warsaw, Polska
Med Og Nauk Zdr. 2026;32(1):29-35
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Wprowadzenie i cel:
Orzecznictwo lekarskie – orzekanie o niepełnosprawności i niezdolności do pracy – jest istotnym elementem systemu opieki zdrowotnej i opieki społecznej w Polsce. Celem artykułu jest przedstawienie aktualnej organizacji systemów orzekania o niepełnosprawności i nie- zdolności do pracy w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem ich podstaw prawnych, struktury instytucjonalnej oraz kierunków ostatnich zmian regulacyjnych.
Metody przeglądu:
Analizie poddano literaturę naukową i akty prawne dotyczące orzecznictwa lekarskiego. Omówiono główne systemy orzecznictwa lekarskiego (ubezpieczenia społeczne, system pomocy społecznej, system oświaty), zidentyfikowano najważniejsze problemy wynikające z odmienności zasad orzekania.
Opis stanu wiedzy:
Zaobserwowano dublowanie procedur, brak jednej spójnej oceny funkcjonalnej i ograniczoną intero- peracyjność systemów informatycznych w instytucjach powołanych do wydawania orzeczeń lekarskich. Z uwględnieniem aktualnych reform, a w szczególności wprowadzonych w 2025 roku zmian dotyczących zasad wydawania orzeczeń (terminy wydania orzeczeń, orzeczenia wydawane na trwałe w wy- branych jednostkach chorobowych, orzekanie na podstawie dokumentacji medycznej, cyfryzacja postępowania orzeczniczego), przedstawiono postulaty dalszej integracji systemów orzekania o niepełnosprawności i niezdolności do pracy oraz większego wykorzystania w ocenie orzeczniczej paradygmatu funkcjonalnego zgodnego z Międzynarodową Klasyfikacją Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF).
Podsumowanie:
Istnieje dalsza potrzeba rozwoju systemu orzekania o niepełnosprawności i niezdolności do pracy, w tym z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych. Dokonując oceny technologii medycznych i rozwiązań systemowych, należy rozważyć wpływ danego rozwiązania na czasową lub trwałą niezdolność do pracy.
Orzecznictwo lekarskie – orzekanie o niepełnosprawności i niezdolności do pracy – jest istotnym elementem systemu opieki zdrowotnej i opieki społecznej w Polsce. Celem artykułu jest przedstawienie aktualnej organizacji systemów orzekania o niepełnosprawności i nie- zdolności do pracy w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem ich podstaw prawnych, struktury instytucjonalnej oraz kierunków ostatnich zmian regulacyjnych.
Metody przeglądu:
Analizie poddano literaturę naukową i akty prawne dotyczące orzecznictwa lekarskiego. Omówiono główne systemy orzecznictwa lekarskiego (ubezpieczenia społeczne, system pomocy społecznej, system oświaty), zidentyfikowano najważniejsze problemy wynikające z odmienności zasad orzekania.
Opis stanu wiedzy:
Zaobserwowano dublowanie procedur, brak jednej spójnej oceny funkcjonalnej i ograniczoną intero- peracyjność systemów informatycznych w instytucjach powołanych do wydawania orzeczeń lekarskich. Z uwględnieniem aktualnych reform, a w szczególności wprowadzonych w 2025 roku zmian dotyczących zasad wydawania orzeczeń (terminy wydania orzeczeń, orzeczenia wydawane na trwałe w wy- branych jednostkach chorobowych, orzekanie na podstawie dokumentacji medycznej, cyfryzacja postępowania orzeczniczego), przedstawiono postulaty dalszej integracji systemów orzekania o niepełnosprawności i niezdolności do pracy oraz większego wykorzystania w ocenie orzeczniczej paradygmatu funkcjonalnego zgodnego z Międzynarodową Klasyfikacją Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF).
Podsumowanie:
Istnieje dalsza potrzeba rozwoju systemu orzekania o niepełnosprawności i niezdolności do pracy, w tym z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych. Dokonując oceny technologii medycznych i rozwiązań systemowych, należy rozważyć wpływ danego rozwiązania na czasową lub trwałą niezdolność do pracy.
Introduction and objective:
Medical certification – the assessment of disability and incapacity for work – is a crucial element of the healthcare and social welfare systems in Poland. The aim of this article is to present the current organization of disability and incapacity assessment systems in Poland, with particular emphasis on their legal basis, institutional structure, and the directions of recent regulatory changes.
Review methods:
Scientific literature and legal acts concerning medical certification are analyzed. The main medical certification systems (social insurance, social assistance, and education) are discussed, and the most important problems resulting from differences in assessment principles are identified.
Brief description of the state of knowledge:
Duplicate procedures, a lack of a single, consistent functional assessment, and limited interoperability of IT systems in institutions with existing medical certification systems are observed. In the light of current reforms, particularly the changes introduced in 2025 regarding the rules for issuing decisions (deadlines for issuing decisions, decisions issued permanently for selected disease entities, decisions based on medical records, and digitalization of the decision-making process), proposals were presented for further integration of disability and incapacity assessment systems and for greater use of the functional paradigm in decision-making consistent with the International Classification of Functioning, Disability, and Health (ICF).
Summary:
There is a need for further development of the disability and incapacity assessment system, including the use of digital tools. When assessing medical technologies and systemic solutions, the impact of a given solution on temporary or permanent incapacity for work should be considered.
Medical certification – the assessment of disability and incapacity for work – is a crucial element of the healthcare and social welfare systems in Poland. The aim of this article is to present the current organization of disability and incapacity assessment systems in Poland, with particular emphasis on their legal basis, institutional structure, and the directions of recent regulatory changes.
Review methods:
Scientific literature and legal acts concerning medical certification are analyzed. The main medical certification systems (social insurance, social assistance, and education) are discussed, and the most important problems resulting from differences in assessment principles are identified.
Brief description of the state of knowledge:
Duplicate procedures, a lack of a single, consistent functional assessment, and limited interoperability of IT systems in institutions with existing medical certification systems are observed. In the light of current reforms, particularly the changes introduced in 2025 regarding the rules for issuing decisions (deadlines for issuing decisions, decisions issued permanently for selected disease entities, decisions based on medical records, and digitalization of the decision-making process), proposals were presented for further integration of disability and incapacity assessment systems and for greater use of the functional paradigm in decision-making consistent with the International Classification of Functioning, Disability, and Health (ICF).
Summary:
There is a need for further development of the disability and incapacity assessment system, including the use of digital tools. When assessing medical technologies and systemic solutions, the impact of a given solution on temporary or permanent incapacity for work should be considered.
Winciunas PA, Sękowski KB, Jankowski M, Grudziąż-Sękowska J. System orzekania o niepełnosprawności i niezdolności do pracy w Polsce –
organizacja, funkcjonowanie, potrzeby zmian. 2026;32(1):29–35. Med Og Nauk Zdr. doi:10.26444/monz/219965
REFERENCJE (32)
1.
Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U.2025 poz. 501).
2.
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2025 poz. 1749).
3.
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2025 poz. 350).
5.
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U.2025 poz. 913).
7.
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U.2025 poz. 1770).
8.
Golinowska S, Sowa A, Wilmowska-Pietruszyńska A. Funkcjonowanie orzecznictwa lekarskiego oraz działalność lekarzy orzeczników w systemie zabezpieczenia społecznego i wspierania zatrudnienia. Polityka Społeczna. 2012:2;26–32.
9.
Marcinkowski JT, Wiśniewska-Śliwińska H, Szozda R et al. Problemy w rozbieżności w orzeczeniach lekarskich wydawanych w celach rentowych i nierentowych, Orzecznictwo Lekarskie. 2011:8(1);1–11.
10.
Bilski D, Czarnecki P. O różnicach między orzeczeniami lekarzy orzeczników a opiniami biegłych sądowych. Orzecznictwo Lekarskie. 2004;1(1):59–78.
11.
Informacja o zmianach w zasadach wydawania orzeczeń o niepełno- sprawności oraz o stopniu niepełnosprawności. Pełnomocnik Rządu ds. Osób z Niepełnosprawnościami. Warszawa; 2024.
12.
Jaracz K, Makara-Studzińska M. Rola profesjonalistów zdrowotnych w orzecznictwie medycznym – perspektywa biopsychospołeczna. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu. 2022;28(1):67–79.
13.
Ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2026 poz. 26).
14.
Ćwirlej-Sozańska A, Sozański B, Wiśniowska-Szurlej A, Wilmowska-Pietruszyńska A. Development of the Polish Version of the ICF Core Set for the Assessment of the Living Environment of Older People. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2022;19(23):16341. doi:10.3390/ijerph192316341.
15.
Gusikowski K, Piwowarczyk A. Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF) jako narzędzie oceny niepełnosprawności. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu. 2019;25(3):234–242.
16.
Ustawa z 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz.U.2025 poz. 305).
17.
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. o komisjach lekarskich podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych (Dz.U.2024 poz. 310).
18.
Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 10 stycznia 2006 r. w sprawie orzekania o inwalidztwie żołnierzy zawodowych, żołnierzy zwolnionych z zawodowej służby wojskowej oraz emerytów i rencistów wojskowych, a także właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U.2025 poz. 1063).
19.
Rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 maja 2025 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U.2026 poz. 682).
20.
Genowska A, Fryc J, Pinkas J, Jamiołkowski J, Szafraniec K, Szpak A, Bojar I. Social costs of loss in productivity-related absenteeism in Poland. Int J Occup Med Environ Health. 2017;30(6):917–932. doi:10.13075/ijomeh.1896.01123.
21.
Szubert Z. Absencja chorobowa w Polsce po transformacji społeczno-gospodarczej Med Pr. 2014;65(1):73–84. doi:10.13075/mp.5893.2014.003.
22.
Antczak E, Miszczyńska KM. Causes of Sickness Absenteeism in Europe-Analysis from an Intercountry and Gender Perspective. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(22):11823. doi:10.3390/ijerph182211823.
23.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Standardy orzecznictwa lekarskiego ZUS. https://www.zus.pl/lekarze/pub... (access: 2026.01.29).
24.
Kostańska A, Żyta A. Paradygmat społeczny niepełnosprawności a koncepcje zdrowia w medycynie. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu. 2018;24(2):145–156.
25.
Kołłątaj B, Kołłątaj WP, Nasiłowska-Barud A, Kowalczyk-Bołtuć J, Karwat ID. Importance of most frequent needs of the disabled in shaping areas of support in public health. Part II. Disability as a consequence of dysfunction in the state of health. Annals of Agricultural and Environmental Medicine. 2022;29(4):590–599. doi:10.26444/aaem/158547.
26.
Mikołajczyk R, Szpaderska A. Wielotorowość systemów orzekania – wyzwania i oportunności. Polityka Społeczna. 2023;11–12:18–27.
27.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Nowe zasady orzekania o niepełnosprawności – wytyczne dla organów orzekających. https://www.gov.pl/web/rodzina... (dostęp:2026.01.29).
28.
Rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 maja 2025 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U.2025 poz. 682).
29.
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz.U.2023 poz. 2061).
30.
Portal Statystyczny ZUS. Orzecznictwo lekarskie. https://psz.zus.pl/kategorie/o... (access: 2026.01.29).
31.
Zarządzenie nr 6 Prezesa Rady Ministrów z dnia 2 lutego 2017 r. w sprawie Międzyresortowego Zespołu do spraw Opracowania Systemu Orzekania o Niepełnosprawności oraz Niezdolności do Pracy (M.P. poz. 167 oraz z 2018 r. poz. 424).
32.
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Wypracowanie i pilotażowe wdrożenie modelu kompleksowej rehabilitacji umożliwiającej podjęcie lub powrót do pracy. https://rehabilitacjakomplekso... (access: 2026.01.29).
Udostępnij
ARTYKUŁ POWIĄZANY
| eISSN: | 2084-4905 |
| ISSN: | 2083-4543 |
Przetwarzamy dane osobowe zbierane podczas odwiedzania serwisu. Realizacja funkcji pozyskiwania informacji o użytkownikach i ich zachowaniu odbywa się poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje oraz zapisywanie w urządzeniach końcowych plików cookies (tzw. ciasteczka). Dane, w tym pliki cookies, wykorzystywane są w celu realizacji usług, zapewnienia wygodnego korzystania ze strony oraz w celu monitorowania ruchu zgodnie z Polityką prywatności. Dane są także zbierane i przetwarzane przez narzędzie Google Analytics (więcej).
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
